Renesans w Polsce - krótki rys

Termin "Renesans" pochodzi od francuskiego słowa "Renaissance", które oznacza dokładnie "odrodzenie" (re - "znów, na nowo "la naissance" - narodziny"). W Europie rozwój Renesansu przypada na XVI w. Jest on wynikiem skomplikowanego rozwoju historycznego. Na rozwój epoki Renesansu wpłynęły głównie kryzys papiestwa, czyli upadek autorytetu kościoła i duchowieństwa oraz konflikt między Cesarzem a Papieżem. W tym czasie powstały nowe prądy umysłowe np. humanizm czy antropocentryzm. Bardzo ważnym wynikiem rozwoju Odrodzenia w Europie była reformacja, której wpływ ogarnął większość państw ówczesnej Europy. Za jej wpływem w Polsce zwłaszcza w drugiej połowie wieku chronią się liczni innowiercy, prześladowani we własnych krajach. Powstają liczne szkoły i zbory innowiercze. W Rakowie działa wyższa szkoła założona przez Arian, a Pińczów zasłynął jako siedziba szkół, drukarni i zborów kalwińskich i Ariańskich.

Odrodzenie w Polsce przypada głównie na wiek XVI. Polska , połączona z Litwą przeżywa pod rządami ostatnich królów z dynastii Jagiellońskiej , ZYGMUNTA STAREGO i ZYGMUNTA AUGUSTA okres rozkwitu zwany złotym wiekiem. Wolna od walk religijnych odgrywa znaczącą rolę w polityce środkowoeuropejskiej, królowie z dynastii Jagiellońskiej panują w Czechach i na Węgrzech. W roku 1526 następuje przyłączenie do Polski Mazowsza, w roku 1569 następuje dalsze zaciśnienie związku z Litwą ( Unia Lubelska ). Czołowym mężem stanu jest Jan ZAMOYSKI, Kanclerz Wielki Koronny i Hetman Wielki Koronny (1581), który przyczynił się między innymi do wprowadzenia na tron polski pierwszych królów elekcyjnych: STEFANA BATOREGO i ZYGMUNTA III WAZY. Krztałtuje się monarchia parlamentarna (Sejm działa od XV w). Odrodzenie zaowocowało też między innymi uchwaleniem w 1505r. konstytucji nihil novi, która głosiła, że: "bez woli naszej i posłów naszych nic nowego nie może na nas być ustanowione". W 1518r. król Zygmunt Stary uznaje pełną jurysdykcję szlachty nad poddanymi. Przez wiele lat trwa tzw. "Ruch egzekucyjny średniej szlachty" zmierzający do zreformowania państwa, wzmocnienia pozycji szlachty i ograniczenia roli magnaterii i duchowieństwa. Z wydarzeń politycznych bardzo ważna była data pierwszej wolnej elekcji - 1573r., kiedy Henryk Walezy został koronowany na króla.

Kultura renesansu charakteryzuje się, w odróżnieniu od światopoglądu średniowiecza, nasileniem tendencji humanistycznych i laickich oraz twórczym nawrotem do kultury antycznej. Następuje rozwój nauki , sztuki , literatury (w języku polskim).

Odrodzenie to czas twórczości i działalności wybitnych Polaków takich jak Mikołaj Kopernik, Andrzej Frycz Modrzewski, Jan Łaski, Mikołaj Rej, Jan Kochanowski i Piotr Skarga. Głównym ośrodkiem kultury w Polsce był dwór królewski. Wraz z dworami magnackimi sprawował on mecenat artystyczny nad twórcami, umożliwiając karierę także ludziom pochodzenia nieszlacheckiego (np. Klemensowi Janickiemu). W tym czasie wielu Polaków wyjeżdża na studia do krajów zachodniej Europy, a liczni cudzoziemcy przebywają w Polsce. Duże znaczenie dla rozwoju nauki i kultury ma akademia krakowska, zwłaszcza w pierwszej połowie wieku. Kanclerz Jan Zamoyski zakłada perłę polskiego i światowego renesansu miasto Zamość, w którym funduje Akademię Zamojską. Na kształt życia literackiego w wielkim stopniu wpływa powstanie drukarń i oficyn wydawniczych.

AdiT